22 ayar bileziklerde işçilik maliyeti, 0.916 milyem saflığındaki külçe altının estetik formlara dönüştürülmesi sürecinde oluşan atölye giderlerinin ve perakende kar marjının gram fiyatına oransal olarak eklenmesidir.
22 Ayar Bilezik Üretiminde İşçilik Kavramı ve Atölye Maliyetleri
İşçilik maliyeti, saf altının spot piyasa fiyatı üzerine eklenen üretim ve dağıtım giderlerinin toplamını ifade eder. Küresel piyasalarda altın fiyatlama kıstası LBMA (London Bullion Market Association) standartlarına dayanır. Bu standartlarda hesaplama 1 ONS (31.10 gram) üzerinden gerçekleşir.
Türkiye yerel piyasasında gram altın fiyatı, uluslararası ons fiyatı ile USD/TRY paritesinin çarpım formülüyle tespit edilir. Fiyatlamalarda TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) döviz satış kurları temel alınır.
Fiziki altın piyasasının merkezi Kapalıçarşı içerisinde, toptan külçe altının perakende ürüne dönüşüm aşaması ek maliyetler yaratır. 22 ayar altın sınıfına giren ve Darphane tarafından üretilen sarrafiye (ziynet) altın gruplarında standart makine baskısı kullanılır.
Atölye üretimi olan 22 ayar takı gruplarında fiziksel işleme gereksinimi bulunur. İşleme aşamasında altın kütlesinde mikroskobik fireler oluşur. Atölye üretim fireleri, taşıma sigortası giderleri ve perakende esnaf kar marjı, bileziğin nihai gram satış fiyatına entegre edilir.
| Altın Türü | Milyem Değeri | Saf Altın Oranı | Alaşım Oranı (Bakır/Gümüş) |
| 24 Ayar | 0.995 / 0.999 | %99.5 – %99.9 | %0 – %0.5 |
| 22 Ayar | 0.916 | %91.6 | %8.4 |
| 18 Ayar | 0.750 | %75.0 | %25.0 |
| 14 Ayar | 0.585 | %58.5 | %41.5 |
Düz, Burma ve Dorika Bilezik Modellerinde Standart İşçilik Yüzdeleri
Atölye üretim teknikleri, bilezik modellerinin satış fiyatlarındaki işçilik oranlarını doğrudan belirler. İl bazındaki Kuyumcular Odası yönetimleri, tavan işçilik oranlarını ve tavsiye edilen satış fiyatlarını periyodik olarak yayımlar. Modellerin karmaşıklık seviyesi, üretim bandındaki fire miktarını artırır.
Düz bilezik modelleri (Ajda, kibrit çöpü) genellikle pres makinelerinde CNC teknolojisi ile üretilir. Üretim standardizasyonu yüksektir. Burma bilezik modelleri (Adana, Trabzon), 22 ayar saf altın tellerin fiziksel güç ile burulması prensibine dayanır. Dorika bilezik modelleri, lazer kesim teknolojisi ve ince teller üzerine mikro altın topların el işçiliği ile dizilmesini gerektirir. İşçilik yoğunluğu arttıkça atölye çıkış maliyeti oransal olarak yükselir.
| Bilezik Modeli | Üretim Tekniği | Ortalama İşçilik Oranı (%) | Atölye Fire Payı (%) |
| Düz (Ajda / Kibrit Çöpü) | CNC / Pres | %1.0 – %3.0 | %0.5 |
| Burma (Adana / Trabzon) | Tel Örme / Burulma | %4.0 – %7.0 | %1.2 |
| CNC İşlemeli / Desenli | Lazer Kesim | %8.0 – %12.0 | %2.0 |
| Dorika / İtalyan Model | Mikro Montür / El İşçiliği | %15.0 – %25.0 | %3.5 |
İşçilikli Bileziklerin Geri Alımında Değer Kaybı Hesaplama Formülü
Tüketici portföyündeki işçilikli altın ürünlerinin piyasaya geri satım işlemi, hurda altın fiyatlama mekanizmasına tabidir. Geri alım işleminde, ürünün alım aşamasında ödenen tasarım, işçilik ve esnaf kar marjı bedelleri tamamen sıfırlanır. Satış fiyatı ile alım fiyatı arasındaki negatif yönlü fark, makas kaybı (spread) olarak adlandırılır.
Fiziki piyasalardaki ani arz-talep dengesizlikleri, lokal piyasalar arası arbitraj potansiyeli oluşturur. Volatilite endeksinin yükseldiği makroekonomik kriz dönemlerinde fiziki alım-satım makası genişler. Hurda altın ekspertizi, ürünün 0.916 saflık değeri üzerinden tartılmasıyla yapılır.
İşçilikli bilezik geri alım ve makas kaybı hesaplama süreçleri aşağıdaki adımları izler:
- Saf Altın Gramaj Tespiti: Ürünün fiziksel ağırlığı hassas terazide tartılır.
- Milyem İndirgemesi: Brüt ağırlık 0.916 katsayısı ile çarpılır.
- Hurda Fiyatlama: Elde edilen saf gramaj, o anki piyasa hurda altın alış fiyatı ile çarpılır.
- Makas Kaybı Çıkarımı: Orijinal fatura bedeli ile güncel hurda alım bedeli arasındaki oransal fark tespit edilir.