Dijital altın hesapları ve fiziki sarrafiye piyasaları, farklı likidite havuzları, işlem saatleri ve vergilendirme dinamikleri nedeniyle birbirinden ayrışan iki farklı altın varlık yönetim modelidir.
Dijital (Kaydi) Altın Hesaplarında Banka Makas Oranları
Dijital altın, TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) düzenlemeleri altında banka hesaplarında gram bazında tutulan, fiziki teslimatı opsiyonel olan kaydi varlıktır. Bankalar, LBMA (London Bullion Market Association) referanslı ONS (Ons) fiyatını baz alır ve kurumsal spread (makas) oranlarını piyasa oynaklığına göre anlık günceller.
Banka makas aralıkları, işlem saatlerine ve piyasa volatilitesine göre dinamik bir yapı gösterir. 09:00 – 17:00 mesai saatleri içerisinde makas oranları daralır. Mesai saatleri dışında veya piyasanın yüksek volatilite (Örn: FED faiz kararları, jeopolitik riskler) gösterdiği dönemlerde bankalar, risk yönetimi gereği spread oranlarını %2.00 ile %5.00 seviyelerine kadar genişletebilir.
| Piyasa Durumu | Ortalama Makas Oranı (%) | Fiyatlandırma Referansı |
| Normal Piyasa (09:00-17:00) | %0.20 – %0.80 | Spot Piyasalar |
| Yüksek Volatilite | %1.50 – %5.00 | Anlık Risk Primi |
| Mesai Dışı (Gece/Hafta Sonu) | %2.00 – %6.00 | Gece Kotasyonları |
Dijital hesaplardaki bu anlık spread genişlemesi, kullanıcının kısa vadeli “al-sat” işlemlerindeki maliyetini doğrudan artırır. Bu durum, fiziki piyasalardaki sabit işçilik maliyeti ve arz-talep dengesi ile yönetilen fiyatlama modellerine geçişi tetikler.
Fiziki Kuyumcu Sarrafiye Makas Aralıklarının Saatlik Stabilitesi
Fiziki sarrafiye piyasası, fiyatlamasını Kapalıçarşı verileri üzerinden yapar ve Darphane tarafından üretilen 22 ayar (0.916 Milyem) ürünler üzerine kuruludur. Kuyumcu piyasasında makas aralığı, dijital hesaplardaki gibi piyasa volatilitesine göre anlık değişmez; ürünün işçilik maliyeti ve arz durumu ile belirlenir.
Ziynet Altın grubu (Çeyrek, Yarım, Tam, Ata Lira), ağırlığı ve saf altın içeriği ile standarttır. Çeyrek altın, 1.75 gram ağırlığında ve 22 ayar altından oluşur. Bu ürünlerdeki alım-satım farkı, işçilik ve Kuyumcular Odası tarafından belirlenen kâr marjını kapsar.
| Ürün Tipi | Ağırlık (Gram) | Milyem | Standart Makas Payı |
| Çeyrek Altın | 1.75 | 0.916 | %2.5 – %4.0 |
| Yarım Altın | 3.50 | 0.916 | %2.0 – %3.5 |
| Tam Altın | 7.00 | 0.916 | %1.8 – %3.0 |
Fiziki altın alım-satım sürecinde makas oranını etkileyen faktörler şunlardır:
- Üretim Yılı: “Yeni tarihli” altınlar, “eski tarihli” altınlara kıyasla daha yüksek işçilik primi içerir.
- Arz Dengesi: Darphane üretim kapasitesi ve piyasadaki fiziki altın stok miktarı, makas aralığını belirleyen temel değişkendir.
- İşçilik Maliyeti: Ürünün kalıbı ve basım detayları, saf altın değeri üzerindeki ek maliyeti oluşturur.
Fiziki piyasadaki fiyatlama istikrarı, işlem maliyetlerini daha öngörülebilir kılar. Bu istikrar, dijital kanallardaki vergilendirme yükü ile kıyaslandığında maliyet avantajı dengesini değiştirir.
Vergilendirme (Kambiyo Vergisi) ve Komisyon Farkları Karşılaştırması
Dijital altın alım-satım işlemleri, BSMV (Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi) ve kambiyo vergisi yükümlülüklerine tabidir. Fiziki altın işlemleri ise mücevherat ticareti kapsamında değerlendirilir ve bireysel alıcılara ek bir vergi yansıtılmaz.
Dijital hesaplarda, özellikle 2020 yılı düzenlemeleri sonrasında, belirli periyotlarda kambiyo işlemlerine vergi uygulanmıştır. Bu vergi yükü, banka makas aralığının üzerine ek bir maliyet kalemi olarak biner.
| Özellik | Dijital (Kaydi) Altın | Fiziki (Sarrafiye) Altın |
| Kambiyo Vergisi | Var (Dönemsel/Değişken) | Yok |
| Saklama Maliyeti | Yok | Kasa/Güvenlik Maliyeti |
| Likidite Hızı | Anlık | Kuyumcu Mesai Saatlerine Bağlı |
| Fiyatlandırma Kaynağı | Banka Spreadi | Kapalıçarşı/Borsa |
Bireysel yatırımcı için toplam işlem maliyeti hesaplanırken şu parametreler dikkate alınmalıdır:
- Net Maliyet (Dijital): (Banka Makas Farkı) + (Kambiyo Vergisi) + (İşlem Komisyonları)
- Net Maliyet (Fiziki): (Sarrafiye Makas Farkı) + (Güvenlik/Sigorta Giderleri) – (Fiziki Teslimat Primi)
Bankalardaki dijital makas aralıkları, düşük hacimli ve sık işlemlerde avantajlı görünürken; uzun vadeli birikimlerde fiziki altın, vergi yükü ve banka spread risklerinden arınmış yapısı ile farklı bir finansal varlık sınıfı oluşturur.