Borsa İstanbul (BİST) Kıymetli Madenler Piyasası toptan eşleşmeleri, yetkili aracı kurumların minimum 1 kilogram ağırlığındaki 24 ayar (995/1000 saflık derecesi) standart külçe altınları organize borsa altyapısında el değiştirdiği finansal işlem protokolüdür. Eşleşme fiyatları, küresel piyasalardaki 1 ONS (31.10 gram) altının spot değeri ile yurt içi Dolar/TL kurunun matematiksel çarpımıyla hesaplanır.
BİST Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası Nedir?
Borsa İstanbul (BİST) Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasası (KMKTP), standart veya standart dışı altın, gümüş, platin ve paladyumun spot veya vadeli işlemlerle alınıp satıldığı organize finansal platformdur. BİST KMKTP, Türkiye’de kıymetli madenlerin ithalat sonrası tescillendiği yasal piyasadır. Piyasada işlem gören standart altın barları 1 kilogram ile 12.5 kilogram (yaklaşık 400 ONS) ağırlığındadır.
Standart külçe altınların saflık derecesi minimum 995/1000 Milyem seviyesindedir. Uluslararası saflık ve ağırlık standartlarını LBMA (London Bullion Market Association) belirler. Darphane, bu piyasadan sağlanan 24 ayar (995 milyem) standart külçeleri işleyerek 22 ayar (0.916 milyem) saflığındaki Çeyrek ve Yarım gibi Ziynet Altın üst grubunu üretir. Piyasaya yalnızca Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş kıymetli maden aracı kurumları, bankalar ve rafineriler katılım sağlar.
Toptan Altın Eşleşmeleri ve Takasbank Saklama Süreçleri
Toptan altın eşleşmeleri, aracı kurumların belirli fiyat ve miktar üzerinden karşılıklı mutabakat sağlayarak KMKTP sistemine bildirdiği blok işlem kayıtlarıdır. Alım satım işlemleri T+0 (aynı gün) valörlü gerçekleşir. Eşleşme tamamlandığı an, Takasbank merkezi karşı taraf (CCP) rolü üstlenir. Nakit takası Türk Lirası (TRY), Amerikan Doları (USD) veya Euro (EUR) cinsinden tamamlanır. Fiziki altın takası BİST kasalarında veya Takasbank hesaplarında kaydi olarak sonuçlandırılır.
| İşlem Türü | Minimum İşlem Miktarı | Saflık Derecesi (Milyem) | Valör Süresi | Mutabakat Para Birimleri |
| Standart Altın | 1 kg | 995.0 – 999.9 | T+0 | TRY, USD, EUR |
| Standart Dışı Altın | 1 kg | Alt limit yok | T+0 – T+9 | TRY, USD, EUR |
| Gümüş | 30 kg | 999.0 | T+0 | TRY, USD, EUR |
Toptan altın eşleşmesi sonrası Takasbank mutabakat adımları şunlardır:
- Alıcı kurumun Takasbank nezdindeki nakit hesabından toplam işlem tutarı bloke edilir.
- Satıcı kurumun BİST kasasındaki fiziki veya kaydi kıymetli maden bakiyesi doğrulanır.
- Maden bakiyesi alıcının yatırım hesabına devredilir.
- Nakit tutar satıcının hesabına transfer edilir.
- Fiziki çekim taleplerinde teslimat TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) güvenlik standartlarındaki zırhlı araçlarla yapılır.
BİST Referans Fiyatının Serbest Piyasa (Kapalıçarşı) Kurlarına Yansıması
BİST KMKTP eşleşme fiyatları, Türkiye’deki fiziki altın piyasasının baz değerini oluşturur. Kapalıçarşı serbest piyasa fiyatları, BİST spot fiyatı üzerine prim (makas payı) eklenerek fiyatlanır. Makas payı; arz-talep dengesi, döviz likiditesi ve külçe altın ithalat kotaları temelinde şekillenir. BİST referans fiyatı, global ONS fiyatı ile yurt içi Dolar/TL kurunun çarpımına dayanır. Yatırımcılar, BİST fiyatı ile Kapalıçarşı fiyatı arasındaki anlık farkları kullanarak Arbitraj işlemleri yürütür.
FED (ABD Merkez Bankası) faiz kararları ve küresel enflasyon verileri global ONS fiyatını belirler. TCMB para politikaları yurt içi Dolar/TL kurunu yönetir. İki değişkenin matematiksel birleşimi BİST gram altın referans fiyatını hesaplar. Kuyumcular Odası, bu referans fiyata işçilik ve sigorta maliyetlerini dahil ederek perakende satış kurlarını tabelalara iletir.
Gram altın referans fiyatı ve serbest piyasa yansıması formülleri şunlardır:
- BİST Referans Fiyatı = (Ons Altın Fiyatı / 31.10 gram) x Dolar/TL Kuru
- Kapalıçarşı Satış Fiyatı = BİST 24 Ayar Gram Referans Fiyatı + Serbest Piyasa Primi (Makas)
| Piyasa Türü | Fiyat Belirleyici Olgular | Komisyon / Makas Marjı | İşlem Karakteristiği |
| BİST KMKTP | ONS Fiyatı, Dolar/TL, İthalat Kotaları | Borsa Payı (%0.001 – %0.002) | Toptan, Kaydi veya Fiziki |
| Kapalıçarşı | BİST Referans Fiyatı, Fiziki Arz/Talep | Binde 5 ile %2.5 Makas | Perakende, Fiziki |