Hurda altın alımı, kullanım ömrünü tamamlamış veya fiziki bütünlüğünü yitirmiş altın ürünlerinin, içerdikleri 24 ayar saf altın kütlesi üzerinden fiyatlandırılarak rafinerilere veya toptancılara satılması işlemidir. Rafineri fiyatlandırması, bu takıların eritilip saflaştırılması sürecindeki kimyasal fire maliyetlerinin ve milyem katsayılarının spot piyasa verilerine entegre edilmesiyle kurulan algoritmik bir değerleme modelidir.
Kuyumculuk Terminolojisinde “Hurda Altın” (Eski Takı) Kavramı
Hurda altın, perakende kuyumculuk sektöründe üretim işçiliği değerini tamamen kaybetmiş, yalnızca ham madde bazında fiyatlanan fiziksel varlıkları ifade eder. Kuyumcular Odası mevzuatlarına göre deformasyona uğramış takılar, kopmuş zincirler veya eski tarihli Darphane basımı Ziynet Altın (çeyrek, yarım, tam, gremese) türevleri hurda statüsüne girer.
Bu ürünlerin alım satım işlemleri Kapalıçarşı toptan piyasasında anlık olarak kote edilen hurda altın kuru üzerinden gerçekleşir. Fiyatlandırma mekanizması, ürünün estetik dizaynını veya antika değerini hesaba katmaz. Fiyatlama salt kimyasal altın içeriği üzerinden yapılır.
Hurda altınlar üretim türlerine göre segmentlere ayrılır. Düşük işçilikli 22 ayar bilezikler (örneğin Adana burması) ile yüksek işçilikli 14 ayar kolyeler hurda piyasasında farklı iskonto oranlarına tabidir. İşçilik maliyetinin sıfırlanması, tüketicinin alım fiyatı ile satım fiyatı arasındaki makas aralığını (spread) doğrudan genişletir.
Farklı Ayarlardaki Hurdaların 24 Ayara İndirgenme Matematiği (Milyem Hesaplama)
Altının kimyasal saflık derecesi 1000 birim üzerinden Milyem terimiyle ölçülür. Uluslararası piyasalarda 1 ONS altın 31.10 gram 999.9 milyem saf altına eşdeğerdir. Farklı ayarlardaki hurda takıların fiyatlanması, ürünün brüt ağırlığının ilgili milyem katsayısı ile çarpılarak 24 ayar saf altın karşılığının bulunması kuralına dayanır.
Bu dönüştürme işlemi rafineri kabul limitlerini standartlaştırır. Fiyatlamadaki referans kurlar, Amerikan Merkez Bankası (FED) faiz kararlarıyla şekillenen küresel ONS fiyatı ve TCMB gösterge döviz kurları üzerinden hesaplanır.
| Karat Değeri (Ayar) | Saflık Oranı (Milyem) | İçerik Dağılımı | Sektörel Kullanım Alanı |
| 24 Ayar | 995.0 – 999.9 | %99.5 – %99.9 Saf Altın | Külçe, Gram Altın |
| 22 Ayar | 916.0 | %91.6 Altın + %8.4 Bakır/Gümüş | Ziynet, Burma Bilezik |
| 18 Ayar | 750.0 | %75.0 Altın + %25.0 Alaşım | Pırlanta Montürleri |
| 14 Ayar | 585.0 | %58.5 Altın + %41.5 Alaşım | Gündelik Takılar |
| 8 Ayar | 333.0 | %33.3 Altın + %66.7 Alaşım | Düşük Bütçeli Ürünler |
Hurda altının TL cinsinden nihai değerini bulmak için şu matematiksel formülasyon izlenir:
- Saf Altın Kütlesinin Hesaplanması: Ürünün fiziki ağırlığı milyem oranı ile çarpılır ve 1000’e bölünür.
- Spot Gram Fiyatının Belirlenmesi: ONS fiyatı Dolar/TL kuru ile çarpılır ve 31.10’a bölünür. Küresel ve yerel kurlar arasındaki milisaniyelik gecikmeler yüksek hacimli işlemlerde Arbitraj fırsatları doğurur.
- Nihai Hurda Değerinin Bulunması: Elde edilen saf altın kütlesi, güncel spot gram fiyatı ile çarpılır.
Rafineri Eritme Süreci ve İşçilik Kaybı (Fire) Kesintileri
Hurda altınların rafineri aşaması, takıların yüksek ısılı indüksiyon ocaklarında eritilerek standart külçe (takoz) formuna getirilmesi ve içindeki baz metallerin ayrıştırılması evrelerini kapsar. Termal saflaştırma işlemi sırasında alaşım metallerinin (bakır, çinko, nikel) buharlaşması veya cürufa dönüşmesi kütlesel daralmaya yol açar. Bu kütle kaybı kuyumculuk terminolojisinde “fire” olarak adlandırılır.
LBMA (Londra Külçe Piyasası Birliği) standartlarına akredite rafineriler, spektrometre analizleriyle tespit edilen kimyasal yapıya göre sabit fire oranları uygular. Tüketiciden toplanan hurdalar rafineriye gönderilirken şu adımlar izlenir:
- Spektrometre cihazları veya mihenk taşı ile ürünün reel milyem tespiti yapılır.
- Hurda ürünler taş, emaye veya yay (klips içi çelik mekanizmalar) gibi altın harici materyallerden arındırılır.
- Arındırılmış net ağırlık üzerinden standart rafineri fire kesintisi (genellikle %0.5 ile %1.2 arası) düşülür.
- Bozdurma işleminde anlık piyasa volatilitesi riskini minimize etmek için spot fiyata ortalama %1.5 ile %3.0 arasında makas payı eklenir.
| Ürün Tipi | Ortalama Fire Kesintisi (%) | Rafineri Geri Kazanım Oranı (%) |
| 22 Ayar Bilezik (Hurda) | %0.2 – %0.5 | %99.5 – %99.8 |
| 14 Ayar Taşlı Yüzük (Net Ağırlık) | %1.0 – %1.5 | %98.5 – %99.0 |
| Karışık Takoz (Eritilmiş Hurda) | %0.8 – %1.2 | %98.8 – %99.2 |
| Ramat (Atölye Tozu/Atığı) | %5.0 – %15.0 | %85.0 – %95.0 |