İstanbul Kapalıçarşı Spot Altın Piyasası, fiziksel teslimat şartıyla anlık altın alım satım işlemlerinin fiyatlandığı, Türkiye’nin ulusal serbest piyasa değerli maden işlem merkezidir.
Kapalıçarşı’nın Küresel ve Ulusal Altın Ticaretindeki Referans Otoritesi
Kapalıçarşı, uluslararası LBMA (London Bullion Market Association) standartlarındaki spot ONS fiyatını fiyatlamanın temeli kabul eder. Piyasa aktörleri bu dolar bazlı fiyatı TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) USD/TRY kurları ile çarparak yerel gram fiyatını oluşturur.
Altın türleri Milyem (saflık derecesi) üzerinden standardize edilir. Kapalıçarşı fiyatlaması küresel spot fiyata eklenen yerel fiziki teslimat primini içerir. Makroekonomik ölçekte Amerikan Merkez Bankası (FED) politika faizleri ONS fiyatını direkt olarak etkiler.
Türkiye pazarındaki yerel enflasyon verileri ise USD/TRY paritesini şekillendirir. İki değişkenin çarpımı Kapalıçarşı spot gram altın fiyatını matematiksel olarak üretir.
Piyasadaki altın ürünleri hiyerarşik bir sınıflandırmaya tabidir. Çeyrek altın, Ziynet Altın grubunun bir alt kavramıdır. Bu ürün 22 ayar saflıktadır. Darphane (Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü) bu ürünlerin tek yasal üreticisidir.
| Altın Türü (Kavram) | Üst Grup (Hipernim) | Milyem (Saflık) | Üretici Otorite | Saf Altın Karşılığı (Gram) | Brüt Ağırlık (Gram) |
|---|---|---|---|---|---|
| Çeyrek Altın | Ziynet Altın | 0.916 | Darphane | 1.606 | 1.75 |
| Yarım Altın | Ziynet Altın | 0.916 | Darphane | 3.212 | 3.50 |
| Tam Altın | Ziynet Altın | 0.916 | Darphane | 6.424 | 7.00 |
| Gram Altın | Külçe Altın | 0.995 | Rafineler | 0.995 | 1.00 |
Ayaklı Borsa Nedir? Toptan Fiyat Belirleme İşleyişi
Ayaklı Borsa, Kapalıçarşı içindeki ayaklı simsarların arz ve talep dengesine göre anlık fiziki altın fiyatını belirlediği serbest pazar alanıdır. Toptancılar döviz ve altın kurları arasındaki anlık fiyat dengesizliklerini Arbitraj işlemleri ile ortadan kaldırır. İstanbul Kuyumcular Odası perakende piyasası için referans tavan fiyatları yayımlar.
Ayaklı borsa işlemleri genellikle 1 kilogramlık (1000 gram) standart külçe altınlar üzerinden gerçekleşir. Alım ve satım fiyatı arasındaki makas (spread) toptan işlemlerde %0.1 ile %0.3 oranlarında seyreder. Perakende kuyumcu işlemlerinde bu makas %1.2 ile %1.5 seviyelerine çıkar. Bozdurma işlemi uygulama adımları:
- Fiziki altının milyem değeri kontrol edilir.
- Hassas terazi (0.01 gram duyarlılığında) ile gramaj ölçümü yapılır.
- Ayaklı Borsa anlık alış fiyatı dijital terminalden teyit edilir.
- Gramaj, milyem oranı ve anlık kur çarpılarak toplam Türk Lirası işlem hacmi hesaplanır.
Tahtakale Çarşısı Spot Kurlarının Dijital Ekranlara (API) Yansıması
Tahtakale Çarşısı fiziki işlem verileri özel sağlayıcılar aracılığıyla dijital ekranlara aktarılır. Veri aktarım süreci Uygulama Programlama Arayüzü (API) mimarisi ile gerçekleşir. Saha personeli ve toptancı terminalleri ayaklı borsadaki anlık emir defteri verilerini sunuculara iletir.
canlialtinfiyatlari.org gibi ulusal veri terminalleri bu ham veriyi işler. Sistem veriyi alış fiyatı, satış fiyatı, önceki kapanış ve zaman damgası parametrelerine ayırır. Algoritmalar milisaniyelik gecikmelerle spot piyasa kurlarını son kullanıcı ekranlarına yansıtır. Veri bütünlüğü WebSocket protokolleri üzerinden sürekli doğrulanır.
| Veri Katmanı | Gecikme Süresi (Latency) | Kapsam (Hedef Kitle) | Fiyat Yansıması (Örneklem) |
|---|---|---|---|
| Kapalıçarşı Çekirdek | 0.0 – 0.5 Saniye | Toptancı (1 Kg Külçe) | Saf Fiyat |
| Aracı API Sunucusu | 0.5 – 1.0 Saniye | Dağıtıcı Veri Terminalleri | Saf Fiyat + Veri Maliyeti |
| Perakende (Web) | 1.0 – 3.0 Saniye | Bireysel Tüketici | Spot Fiyat + Perakende Makası |