Külçe altın sertifikasyon standartları, fiziki altının saflık derecesini (Milyem), ağırlığını ve üretim kaynağını küresel veya ulusal düzeyde kayıt altına alan spesifikasyonlar bütünüdür. Bu protokoller, yatırım araçlarının fiziksel karşılıklarını teminatlandırır. Standartlar, tezgahüstü piyasalarda likidite sürekliliğini sağlar. Küresel rezerv yönetiminde TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) gibi kurumlar bu sertifikasyonları temel alır.
Külçe Altında Küresel LBMA (London Bullion Market) Standardı
LBMA (London Bullion Market Association), uluslararası toptan altın piyasasının fiziki takas standartlarını belirler. LBMA akreditasyonu, “Good Delivery” (İyi Teslimat) kurallarını kapsar. Good Delivery standartları, ONS (31.10 gram) fiyatlamasına dayalı makroekonomik transferlerde referans kabul edilir. Küresel bankalar arası Arbitraj işlemleri sadece LBMA sertifikalı külçeler üzerinden gerçekleşir.
Good Delivery külçesi, üretim aşamasında matematiksel ve fiziksel tolerans limitlerine tabi tutulur. Sertifikasyon, külçe yüzeyindeki mühürler aracılığıyla okunur.
| Kriter | LBMA Good Delivery Spesifikasyonu |
| Ağırlık (Kabul Edilen Aralık) | 350 ONS – 430 ONS (10.9 kg – 13.4 kg) |
| Standart Ağırlık | 400 ONS (12.44 kg) |
| Minimum Saflık Derecesi | 995.0 Milyem (%99.5 saf altın) |
| Zorunlu Yüzey Mühürleri | Rafineri damgası, saflık oranı, üretim yılı, seri numarası |
| Fiziksel Görünüm | Düzgün yüzey, boşluksuz döküm, keskin olmayan kenarlar |
Türkiye’deki Onaylı Rafineriler: Nadir, İAR ve Ahlatcı Mühürleri
Türkiye iç piyasasında külçe altın üretimi Borsa İstanbul (BİST) denetimindeki rafineriler tarafından yürütülür. Nadir Metal Rafineri, İstanbul Altın Rafinerisi (İAR) ve Ahlatcı Metal Rafineri pazarın ana üretici varlıklarıdır. Bu rafinerilerin ürünleri “Kıymetli Madenler Standartları” yönergesine uyar.
Dolar/TL kuru ve global ONS fiyatı çarpımıyla oluşan gram altın fiyatı, rafinerilerin bastığı ambalajlı ürünler üzerinden perakende piyasasına girer. BİST onaylı rafinerilerin logolarını taşıyan külçeler, bankacılık sistemindeki fiziki altın hesaplarında kabul görür. Ziynet altın (çeyrek, yarım, tam) üretimini Darphane üstlenirken, 24 ayar (995.0 ve 999.9 milyem) yatırım külçelerini özel rafineriler basar.
| Rafineri Varlığı | BİST Akreditasyonu | LBMA Akreditasyonu | Perakende Üretim Gramajları | Standart Saflık (Milyem) |
| Nadir Metal Rafineri | Aktif | Aktif | 1g, 5g, 10g, 50g, 100g, 1000g | 995.0 / 999.9 |
| İstanbul Altın Rafinerisi (İAR) | Aktif | Aktif | 0.5g, 1g, 5g, 10g, 50g, 100g, 1000g | 995.0 / 999.9 |
| Ahlatcı Metal Rafineri | Aktif | Pasif | 1g, 5g, 10g, 20g, 50g, 100g, 1000g | 995.0 / 999.9 |
Sertifikasız veya Hasarlı Külçe Altınların Ekspertiz ve Bozdurma Süreci
Ambalajı açılan, sertifikası kaybolan veya fiziksel deformasyona uğrayan külçe altınlar piyasa terminolojisinde “hurda altın” statüsüne indirgenir. Kapalıçarşı toptancıları ve yerel kuyumcular bu varlıkları standart külçe fiyatından satın almaz. Hasarlı ürünler, Kuyumcular Odası tarafından belirlenen hurda baremi üzerinden fiyatlanır. Ekspertiz işlemi sırasındaki fiziksel testler varlığın içsel değerini yeniden hesaplar.
Sertifikasız ürünlerin bozdurma süreci şu algoritmik adımları izler:
- Fiziksel İnceleme: Külçenin üzerindeki rafineri mührü ve milyem değeri büyüteç/mikroskop ile doğrulanır.
- Hassas Tartım: Rüzgarsız ortamda kalibre edilmiş terazi kullanılarak varlığın ağırlığı 0.01 gram hassasiyetle ölçülür.
- Saflık Analizi (Spektrometre/Mihenk): X-ışını floresan (XRF) spektrometresi ile yüzey analizi yapılır. Cihaz bulunmayan noktalarda mihenk taşı ve ayar suyu (nitrik asit bazlı solüsyon) ile tahribatlı test uygulanır.
- Takoz Altın Dönüşümü: Çoklu ve doğrulanamayan hurda altınlar, eritme ocaklarında tek bir külçe (takoz) haline getirilir ve takoz üzerinden son milyem ölçümü yapılır.
Değerleme hesaplamasında standart piyasa fiyatı yerine hurda iskonto formülü çalışır. %0.5 ile %1.2 arasında değişen makas payı (spread) fiyata yansıtılır.