Kuyumcu alım-satım makası (spread), fiziki bir altın ürününün piyasa yapıcılar tarafından yatırımcıdan alındığı anlık fiyat (bid) ile yatırımcıya satıldığı anlık fiyat (ask) arasındaki net matematiksel farktır. Bu marj, ons (31.10 gram) altın fiyatının anlık Dolar/TL kuru ile çarpılmasıyla oluşan spot fiyata eklenen operasyonel maliyetleri, taşıma giderlerini ve likidite riskini fiyatlar.
Altın Piyasalarında Alış-Satış Makası (Spread) Kavramı
Altın alım-satım makası (spread), bir emtianın veya finansal varlığın piyasadaki anlık alış fiyatı (bid) ile satış fiyatı (ask) arasındaki net matematiksel farktır. Bu fark; işlem maliyetlerini, likidite riskini ve piyasa yapıcı kurumların standart kar marjını temsil eder. Kapalıçarşı fiziki altın piyasasında makas aralığı, ürünün fiziki formuna, milyem (saflık) derecesine ve bölgesel arz-talep dengelerine göre fiyatlanır.
ONS (31.10 gram) bazlı uluslararası spot altın fiyatı, yurt içi piyasalarda anlık Dolar/TL kuru ile çarpılarak referans gram altın fiyatını oluşturur. Darphane tarafından standart ağırlıklarda üretilen 22 ayar (0.916 milyem) “Ziynet Altın” grubuna ait çeyrek altın, 24 ayar (0.995 veya 0.999 milyem) fiziki külçe altına göre farklı bir spread algoritmasına tabidir. İl veya ilçe bazlı fiyatlama referansları yerel Kuyumcular Odası ekranları üzerinden dijital veri olarak dağıtılır.
| Altın Türü | Ürün Kategorisi | Saflık (Milyem) | Ortalama Makas Oranı (%) |
|---|---|---|---|
| Has Altın | Külçe | 0.995 / 0.999 | %0.20 – %0.50 |
| Gram Altın | Paketli Külçe | 0.995 | %0.50 – %1.00 |
| Çeyrek Altın | Ziynet Altın | 0.916 | %1.50 – %2.50 |
| Burma Bilezik | İşçilikli Takı | 0.916 | %3.00 – %5.00 |
Mesai Saatleri Dışında ve Hafta Sonu Fiyatlama Algoritmaları
Bankalararası döviz piyasalarının ve TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) EFT/Havale ödeme sistemlerinin kapanması, piyasadaki toplam likidite derinliğini doğrudan düşürür. Cuma günü Türkiye saati ile 17:00 sonrasında yurt içi fiziksel piyasalar ve dijital platformlar, sentetik fiyatlama verisini Asya piyasalarından alır. İşlem hacminin daralması, piyasalar arası arbitraj (fiyat farkından risksiz kazanç sağlama) mekanizmalarını tamamen durdurur.
Kuyumcular ve dijital bankacılık sistemleri, mesai saatleri dışında ve hafta sonu açılışlarında oluşabilecek makroekonomik şoklara karşı algoritmik “likidite risk primi” uygular. Sistem otomatik olarak alış fiyatlarını kademeli olarak aşağı çeker, satış fiyatlarını yukarı iter. Bu mekanizma satıcının sermayesini hafta sonu boyunca sabitler.
| Zaman Dilimi | Piyasa Likidite Durumu | Etki Eden Fiyat Kaynağı | Tahmini Gram Altın Makası (TL) |
|---|---|---|---|
| Hafta İçi (09:00 – 17:00) | Tam Likidite | TCMB, Kapalıçarşı, Bankalar | 15.00 TL – 25.00 TL |
| Hafta İçi (17:00 – 00:00) | Kısmi Likidite | Asya Spot Piyasaları | 40.00 TL – 60.00 TL |
| Hafta Sonu (Cmt – Paz) | Kapalı / Düşük Hacim | Sentetik Korunma Fiyatlaması | 80.00 TL – 120.00 TL |
Global Volatilite (VIX) Dönemlerinde Kuyumcu Risk Marjı
Küresel finans piyasalarında VIX (Korku ve Volatilite Endeksi) metriklerinin yükselmesi, ons altın fiyatlarındaki gün içi fiyat dalgalanma standart sapmasını artırır. LBMA (Londra Külçe Piyasası Birliği) referans verilerine göre ani fiyat hareketleri, uluslararası spot piyasa ile fiziki teslimat piyasası arasındaki spread makasını genişletir.
ABD Merkez Bankası (FED) faiz kararı metinlerinin açıklanması, ABD enflasyon (TÜFE) verilerinin piyasa beklentisinden sapması veya anlık jeopolitik risklerin fiyatlanması sırasında toptan altın rafineleri anlık fiyat kotasyonlarını durdurur.
Toptancı ekranlarının kapanması veya donması, perakende kuyumcuların stok yenileme maliyetlerini belirsizleştirir. Bu tip yüksek frekanslı fiyat dalgalanmalarında kuyumcular sermaye erimesini engellemek için üç farklı metrik üzerinden risk marjı hesaplar:
- Anlık Volatilite Primi: Spot ons altın fiyatının 1 dakikalık periyot içindeki maksimum ve minimum dalgalanma aralığının (range) fiyata eklenmesi.
- Kur Bacağı Riski: Dolar/TL döviz çiftindeki bankalararası alış-satış makasının TL cinsinden altın fiyatına çarpan etkisiyle yansıması.
- Fiziki İkame Maliyeti Varyansı: Satılan fiziki altın ürününün yerine yenisinin, aynı maliyetten veya daha düşük bir maliyetten fiziki olarak tedarik edilememe ihtimalinin yüzde olarak hesaplanması.