Sahte altın tespiti, değerli metal alaşımlarının özgül ağırlık (19.32 g/cm³), kimyasal reaktivite ve diamanyetik fiziksel özelliklerinin referans değerler ile karşılaştırılarak milyem (saflık) oranının doğrulanması işlemidir. Altın, nitrik asit ($HNO_3$) ve sülfürik asit ($H_2SO_4$) gibi oksitleyici ajanlara karşı korozyon direnci gösteren asil bir metaldir.
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından basılan Ziynet Altın grubu (Çeyrek, Yarım, Tam, Gremse, Ata) ürünleri veya uluslararası LBMA (London Bullion Market Association) standartlarındaki külçe altınların fiziksel orijinalliği, endüstriyel kalibrasyon testleri ile ölçülür.
Fiziksel Metrikler: Ağırlık, Çap ve Ses Rezonansı (Tınlama) Testi
Fiziki altın doğrulamasının ilk aşaması boyutsal ve kütlesel kalibrasyon ölçümleridir. Altın, yüksek özkütleye (19.32 g/cm³) sahip bir elementtir. Sahte üretimlerde altının kütlesini taklit etmek için benzer yoğunluktaki tungsten (19.25 g/cm³) elementi kullanılır. Boyut ve kütle ölçümleri kumpas ve 0.01 gram hassasiyetli teraziler ile yapılır. TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) rezerv hesaplama standartlarında işlem gören spesifik Türk altın birimlerinin yasal tolerans değerleri sabittir.
| Ziynet Altın Türü | Ayar | Milyem | Standart Ağırlık (gr) | Çap (mm) | Kalınlık (mm) |
| Çeyrek Altın | 22 | 0.916 | 1.75 | 22.0 | 0.40 |
| Yarım Altın | 22 | 0.916 | 3.50 | 27.0 | 0.40 |
| Tam Altın | 22 | 0.916 | 7.00 | 30.0 | 0.40 |
| Ata Lira (Cumhuriyet) | 22 | 0.916 | 7.21 | 22.0 | 1.40 |
Ses rezonansı testi, metalin kristal yapısının titreşim frekansını ölçer. Orijinal altın paralar sert bir zemin üzerine (örneğin granit mermer) bırakıldığında 1.5 – 2.0 saniye süren yüksek frekanslı bir tınlama sesi üretir. İçeriğinde pirinç, demir veya nikel bulunan sahte alaşımlar akustik enerjiyi hızlı sönümler. Sahte ürünler sert zemine temas ettiğinde kısa, tok ve mat bir ses çıkarır.
Mihenk Taşı ve Altın Ayar Suyu (Nitrik Asit) Tepkimesi
Kimyasal reaktivite testi, Kapalıçarşı toptan ve perakende fiziksel altın ticaretinde standart tahribatlı doğrulama prosedürüdür. Ayar suyu, nitrik asit ($HNO_3$) ve hidroklorik asit ($HCl$) çözeltilerinden oluşur. Altın dışındaki baz metaller asit çözeltilerinde oksitlenerek çözünür.
Mihenk taşı test prosedürü aşağıdaki fiziksel ve kimyasal adımları içerir:
- Test edilecek altın, siyah renkli ve mat yüzeyli lidit (bazalt) mihenk taşı üzerine sürtülür.
- Metal, taş yüzeyinde 2-3 santimetre uzunluğunda sarı bir metalik iz bırakır.
- İz üzerine, hedeflenen milyem değerine (14, 18 veya 22 ayar) uygun konsantrasyonda ayar suyu damlatılır.
- Orijinal 22 ayar (0.916 milyem) altın, asit ile kimyasal tepkimeye girmez. Çizgi taş üzerinde sabit kalır.
- Sahte ürün veya düşük ayarlı (bakır, çinko ilaveli) alaşım asitle reaksiyona girer. Çizgi saniyeler içinde yeşil oksit rengine dönüşür ve çözünerek tamamen kaybolur.
Altın saflık derecesi azaldıkça baz metal reaktivite oranı artar. Asit reaksiyonunun hızı, alaşım içindeki değersiz metal miktarının doğrudan göstergesidir.
Manyetik Test (Mıknatıs) ve Seramik Zemin Çizik Testinin Geçerliliği
Altın diamanyetik bir materyaldir. Güçlü neodim (NdFeB) mıknatıslar altını çekmez. Sahte üretimlerde kütle artırıcı olarak kullanılan demir (Fe), kobalt (Co) ve nikel (Ni) elementleri ferromanyetiktir. Mıknatıs testi, çekirdeğinde demir barındıran altın kaplama (gold-plated) ürünleri tespit eder.
Tungsten diamanyetik bir metaldir. Tungsten dolgulu sahte altınlar mıknatısa tepki vermez. Manyetik test tek başına nihai sonuç üretmez. Seramik zemin çizik testi, metalin sürtünme katsayısı ve partikül bırakma prensibiyle çalışır.
Altın materyal, sırsız (unglazed) beyaz seramik bir plaka üzerine sürtülür. Orijinal altın, seramik üzerinde parlak altın sarısı bir iz bırakır. Kuyumculuk sektöründe pirit veya pirinç bazlı alaşımlar siyah veya koyu gri iz bırakır. Kuyumcular Odası ekspertiz yönergelerinde, ONS altın spesifikasyonlarının teyidi için fiziksel testler XRF (X-Işını Floresans) spektrometre cihazları ile doğrulanır.
Makroekonomik konjonktürde ABD Merkez Bankası (FED) faiz indirim döngüleri, küresel fiziki altın talebini artırır. Artan ons fiyatları ve yüksek primli Dolar/TL kurları, kayıt dışı piyasalarda sahte altın sirkülasyonunun işlem hacmini (kötü niyetli arbitraj faaliyetleri kapsamında) istatistiksel olarak yukarı yönlü tetikler.