14 ayar yeşil altın ve beyaz altın standardize edilmiş endüstriyel takı alaşımlarıdır. Üreticiler bu fiziki varlıkları %58.5 oranında 24 ayar saf altın ve %41.5 oranında gümüş, bakır veya paladyum metallerini formülize ederek oluşturur. Küresel finans piyasaları 1 ONS (31.10 gram) saf altın kütlesini temel fiyatlama varlığı olarak kabul eder.
Türkiye yerel piyasaları gram altın baz fiyatını küresel ons fiyatı ile anlık Dolar/TL döviz kurunun matematiksel çarpımıyla hesaplar. Makroekonomik Enflasyon verileri ve global likidite döngüleri bu birim fiyat mekanizmasını doğrudan değiştirir. 14 ayar (585 Milyem) takı grupları perakende satış aşamasında yüksek üretim işçiliği ve lojistik maliyetleri içerir.
Bu yapısal işlem maliyetleri 14 ayar takıların ikincil piyasa nakit dönüşümünde (bozdurma) net sermaye kaybı yaratır. Aşağıdaki veri tabanı, yeşil ve beyaz altın alaşımlarının kimyasal kütle rasyolarını, makroekonomik fiyatlama metriklerini ve hurda bozdurma işlemlerindeki algoritmik kesinti oranlarını listeler.
Saf Altının Renklendirilmesi: Bakır, Gümüş ve Paladyum Alaşımları
Yeşil altın ve beyaz altın, doğada sarı renkli bulunan 24 ayar saf altının fiziksel dayanıklılığını artırmak ve spektral yansıma özelliklerini değiştirmek amacıyla gümüş, bakır, çinko veya paladyum metalleriyle homojenize edildiği metalik alaşımlardır. Saf altın 1000 Milyem saflık derecesine sahiptir.
Kuyumculuk ve mücevherat endüstrisi, altının mekanik işlenebilirliğini sağlamak için alaşımlama metodunu kullanır. Yeşil altın formülasyonu saf altın, gümüş ve bakır elementlerinin belirli kimyasal oranlarda eritilmesinden oluşur. Beyaz altın üretimi saf altının paladyum, nikel veya çinko elementleriyle birleştirilmesini gerektirir.
Üreticiler beyaz altın üretim sürecinin son aşamasında yüzeyi rodyum elementi ile kaplar. Bu kimyasal reaksiyonlar ve element oranları ürünün nihai fiziksel rengini belirler. Altının küresel spot piyasa fiyatlaması LBMA (London Bullion Market Association) veri akışı üzerinden 1 ONS (31.10 gram) referans ağırlığı ile hesaplanır.
Fiziksel takı alaşımları bu küresel ağırlık ve fiyatlama standartlarına matematiksel olarak entegre edilir. Alaşımlama ve renklendirme işlemi altının içsel değerini (intrinsic value) artırmaz veya azaltmaz. Altının içsel değeri formülasyon içerisindeki net saf altın kütlesi ile ölçülür.
14 Ayar Yeşil Altın ve Beyaz Altın Karat (Milyem) Oranları
14 karat (ayar) altın, toplam kütlesinin %58.5’i saf altın, geriye kalan %41.5’i ise mukavemet artırıcı alaşım metallerinden oluşan standardize edilmiş bir karışımdır. Bu net saflık oranı kuyumculuk terminolojisinde ve ürün damgalarında 585 milyem olarak kodlanır. Ürünün yeşil (sarı) spektrumda veya beyaz spektrumda üretilmesi içerdiği saf altın rasyosunu değiştirmez. 1 gram 14 ayar beyaz altın kütlesi ile 1 gram 14 ayar yeşil altın kütlesi tam olarak 0.585 gram 24 ayar saf altın barındırır.
Darphane (T.C. Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü) tarafından üretilen standart 22 ayar (916 milyem) ziynet grubu altınlardan farklı olarak, 14 ayar takı grupları serbest piyasa atölyelerinde endüstriyel alaşım standartlarına göre dökülür. Yerel piyasa fiyatlama mekanizması, ons altın fiyatının TCMB (Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası) dolar/TL döviz alış kuru ile çarpılmasıyla hesaplanan anlık gram altın fiyatı üzerinden çalışır.
| Alaşım Türü (14 Ayar) | Saf Altın (585 Milyem) | Gümüş Oranı | Bakır Oranı | Paladyum / Çinko / Nikel |
|---|---|---|---|---|
| Yeşil (Sarı) Altın | %58.5 | %25.0 – %30.0 | %11.5 – %16.5 | %0.0 |
| Beyaz Altın | %58.5 | %0.0 – %5.0 | %0.0 | %36.5 – %41.5 |
| Pembe (Rose) Altın | %58.5 | %5.0 – %10.0 | %31.5 – %36.5 | %0.0 |
14 ayar takıların içerdiği net saf altın kütlesini ve matematiksel değerini hesaplama denklemi şu sabit adımları izler:
- Kuyumcu hassas terazisi ürünün toplam brüt ağırlığını gram cinsinden ölçer.
- Toplam brüt ağırlık değeri 0.585 (14 ayar milyem sabiti) ile çarpılır.
- Ortaya çıkan sonuç ürünün 24 ayar saf altın kütlesi karşılığını verir.
- Saf altın kütlesi anlık piyasa gram altın alış fiyatı ile çarpılarak ürünün hurda baz değeri bulunur.
Alaşımlı Takıların Hurda Fiyatlandırmasındaki Değer Kaybı
14 ayar yeşil ve beyaz altın takıların ikincil piyasada likiditeye dönüştürülmesi (nakde çevrilmesi) işlemi finansal olarak hurda altın fiyatlaması statüsünde gerçekleşir. Kapalıçarşı toptan piyasası ve perakende kuyumcu gişelerinde 14 ayar takıların alış ve satış işlemleri yüksek oranda makas aralığı (spread) içerir.
Tüketiciler bu alaşımlı ürünleri satın alırken ürünün gram baz fiyatı üzerine %25 ile %45 arasında değişen işçilik (tasarım, işleme ve lojistik maliyeti) primi eklenmiş tutarı öder. Bozdurma ve geri alım işlemleri sırasında bu tasarım ve işçilik priminin finansal karşılığı tamamen sıfırlanır.
Kuyumcular Odası periyodik veri ekranlarında 14 ayar altının alış (bozdurma) fiyatı yalnızca ürünün içerdiği 585 milyem saf altının rafinaj (takoz) değeri üzerinden kote edilir. Fiziksel altının kimyasal saflaştırma ve rafineri dönüştürme maliyetleri alış fiyatından doğrudan düşülür. İşçilik maliyetlerinin geri kazanılamaması ve yüksek spread oranları sebebiyle 14 ayar takı piyasasında pozitif getiri sağlayan Arbitraj imkanı oluşmaz.
Hurda (ikincil el) altın değerleme ve fiyatlandırma sürecinde uygulanan algoritmik kesinti faktörleri şunlardır:
- Ürünün toplam brüt ağırlığı üzerinden perakende satışta eklenen işçilik priminin (tasarım katma değeri) formülden çıkarılması.
- Takı üzerindeki sentetik ve yarı değerli laboratuvar taşlarının (zirkon vb.) ağırlığının toplam dara ağırlığından düşülmesi.
- Geri kazanım ve rafinaj sürecindeki kimyasal fire oranının (%0.5 ile %1.0 arası) toptan alış fiyatına eksi bakiye olarak yansıtılması.
| Ürün Kategorisi | Ortalama Alış-Satış Makası | İçerik Saflığı (Karat) | Bozdurma Kaybı (İşçilik Dahil) |
|---|---|---|---|
| 24 Ayar Külçe Altın | %0.5 – %1.2 | 995.0 Milyem | %0.5 – %1.2 |
| 22 Ayar Darphane Ziynet | %1.5 – %3.0 | 916.0 Milyem | %1.5 – %3.0 |
| 22 Ayar İşçiliksiz Bilezik | %3.0 – %7.0 | 916.0 Milyem | %3.0 – %7.0 |
| 14 Ayar Taşsız Takı (Yeşil/Beyaz) | %25.0 – %35.0 | 585.0 Milyem | %25.0 – %35.0 |
| 14 Ayar Taşlı Takı (Yeşil/Beyaz) | %35.0 – %50.0 | 585.0 Milyem | %35.0 – %50.0 |